این نظریه بر یک اصل ساده اما عمیق استوار است: بی‌توجهی به بی‌نظمی‌های کوچک، زمینه‌ساز بروز بی‌نظمی‌های بزرگ می‌شود.

برای فهم بهتر موضوع، تصور کنید ساختمانی که چند پنجره‌ی آن شکسته است. اگر پنجره‌ها ترمیم نشوند،این پیام به رهگذران و خرابکاران منتقل می‌شود که کسی مراقب این ساختمان نیست و تخریب بیشتر، هزینه‌ای نخواهد داشت. به‌تدریج، تخریب افزایش می‌یابد و کل بنا در معرض ویرانی قرار می‌گیرد.

 همین منطق را می‌توان در پیاده‌رویی دید که با چند زباله‌ی رهاشده آغاز می‌شود و خیلی زود به محلی آلوده و بی‌نظم بدل می‌گردد.

در سطح اجتماعی، «پنجره‌های شکسته» می‌توانند مصادیق گوناگونی داشته باشند:

بی‌عدالتی‌های کوچک اما تکرارشونده، بی‌پاسخ ماندن مطالبات قانونی، عدم پاسخگویی مسولان، بی تفاوتی نسبت به قانون‌گریزی‌های. این نشانه‌ها به جامعه پیام می‌دهند که نظم، عدالت و قانون دچار خسارت های عمیق شده است.

با این نگاه، می‌توان بخشی از شورش‌ها و ناآرامی‌های اجتماعی در ایران را نه صرفاً محصول هیجان جمعی یا تحریک بیرونی، بلکه نتیجه‌ انباشت «پنجره‌های شکسته‌ای» دانست که سال‌ها ترمیم نشده‌اند.

 هنگامی که اعتراض‌های مدنی راه بیان مؤثر پیدا نمی‌کنند و بی‌نظمی‌های کوچک اصلاح نمی‌شوند، جامعه به سمت واکنش‌های پرهزینه‌تر سوق می‌ یابد.

نظریه‌ پنجره شکسته هشدار می‌دهد که جامعه‌ای پایدار می‌ماند که در آن، نشانه‌های اولیه‌ بی‌نظمی جدی گرفته شوند؛ مسئولان نسبت به مطالبات مردم هوشیار باشند و اعتماد اجتماعی پیش از فروپاشی، بازسازی گردد و اگر پنجره‌ای شکسته شد، باید پیش از آن‌که دیوارها فرو بریزند، آن را ترمیم کرد.

غفلت، خواب‌آلودگی یا وادادگی در برابر ناهنجاری‌های کوچک، هزینه‌هایی بزرگ و گاه جبران‌ناپذیر برای جامعه به همراه خواهد داشت.

یک معلم